17 Ağustos 1999 Marmara (Gölcük) depreminde hayatını kaybedenler

Olay hakkında

17 Ağustos 1999 Marmara depremi, gece saat 03.02'de merkez üssü Kocaeli'nin Gölcük ilçesi olan ve yaklaşık 45 saniye süren büyük bir depremdir. Kocaeli, Sakarya, Yalova, İstanbul, Bolu ve Bursa başta olmak üzere geniş bir alanda ağır yıkıma yol açtı. Resmî rakamlara göre 17.480 kişi hayatını kaybetti, 43.953 kişi yaralandı.

Ne oldu?

Deprem, insanların büyük kısmının uykuda olduğu bir saatte, Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun batı kesiminde meydana geldi. Fayın sağ yönlü doğrultu atımlı hareketi yaklaşık 120 kilometrelik bir yüzey kırığı oluşturdu. Büyüklüğü Kandilli Rasathanesi'ne göre 7,4, ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na (USGS) göre 7,6 olarak ölçüldü; odak derinliği yaklaşık 17 kilometredir. Sarsıntı Marmara Bölgesi'nin tamamında ve Ankara'dan İzmir'e uzanan geniş bir alanda hissedildi.

Yıkımın büyük bölümü İzmit Körfezi çevresinde ve Sakarya'nın Adapazarı merkezinde yaşandı. Körfez kıyısında küçük çaplı bir deniz taşkını yaşandı; Değirmendere çevresinde deniz önce yaklaşık 150 metre çekildi, ardından karaya taştı. Gölcük Deniz Ana Üssü'nde Donanma Komutanlığı karargâhı dahil birçok bina yıkıldı ve çok sayıda deniz personeli enkaz altında kaldı. Körfez'deki Tüpraş İzmit Rafinerisi'nde depremle başlayan yangın, kırılan su hatları nedeniyle uzun süre kontrol altına alınamadı ve ancak birkaç gün sonra söndürülebildi.

Yollar, demiryolları, enerji ve iletişim hatları zarar gördüğü için yardımın bölgeye ulaşması ilk saatlerde aksadı. Arama kurtarma çalışmalarına Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma, Sivil Savunma ve Türk Kızılayı'nın yanı sıra çok sayıda ülkeden gelen ekipler katıldı.

Kayıplar

TBMM'nin 2010 yılında yayımlanan deprem araştırma komisyonu raporunda aktarılan resmî rakamlara göre depremde 17.480 kişi hayatını kaybetti, 43.953 kişi yaralandı ve 505 kişi kalıcı olarak sakat kaldı. Aynı raporda 285.211 konutun ve 42.902 işyerinin hasar gördüğü, yaklaşık 16 milyon kişinin depremden değişik düzeylerde etkilendiği belirtilir.

Rakamlar kaynağa göre değişmektedir. Aynı komisyon raporunun Bayındırlık ve İskân Bakanlığı çalışmalarını özetleyen bölümünde can kaybı 18.373 ölü ve 48.901 yaralı olarak verilir; bazı kaynaklar ise resmî olmayan tahminlere dayanarak ölü sayısının 45.000 ile 50.000 arasında olabileceğini ileri sürer.

Can kaybının en ağır olduğu il, yaklaşık 9.500 ölüyle Kocaeli'dir. Bunu 3.891 ölüyle Sakarya ve 2.504 ölüyle Yalova izledi. İstanbul, Bolu, Bursa ve Eskişehir'de de can kaybı yaşandı. Hayatını kaybedenlerin büyük çoğunluğu, depreme dayanıksız yapıların çökmesi sonucu enkaz altında kaldı.

Sonrası

Deprem, Türkiye'de afet yönetimi ve yapı güvenliği alanında kapsamlı düzenlemelerin başlangıcı oldu. 1999'un sonunda çıkarılan kararnameyle konutlar için zorunlu deprem sigortası getirildi ve Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) kuruldu. 2001'de 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun yürürlüğe girdi; deprem yönetmeliği sonraki yıllarda yenilendi. 2009'da afet ve acil durum hizmetlerini tek çatıda toplamak amacıyla Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) kuruldu.

Yıkılan binalarla ilgili açılan davaların büyük bölümü, sonradan çıkarılan ve kamuoyunda 'Rahşan affı' olarak bilinen şartla salıverme düzenlemesi ya da zamanaşımı nedeniyle cezasız sonuçlandı. Yaptığı binalar çöken müteahhit Veli Göçer, taksirle öldürmekten hüküm giyen az sayıdaki isimden biri oldu. Depremin ekonomik maliyeti TÜSİAD, Devlet Planlama Teşkilatı ve Dünya Bankası tarafından 12 ile 19 milyar dolar arasında tahmin edildi. Bölgede on binlerce kişi uzun süre çadır kentlerde ve prefabrik konutlarda yaşadı.

Anma

Deprem her yıl 17 Ağustos'ta anılır. Kocaeli, Sakarya, Yalova ve İstanbul'da düzenlenen törenlerde, depremin meydana geldiği saat olan 03.02'de saygı duruşunda bulunulur. Gölcük'te Kavaklı sahilindeki deprem anıtında yapılan törende anıta çelenk bırakılır ve denizde hayatını kaybedenler için denize çiçek atılır.