12 Kasım 1999 Düzce depreminde hayatını kaybedenler

Olay hakkında

12 Kasım 1999 Düzce depremi, o yıl 17 Ağustos'ta yaşanan Marmara depreminden 87 gün sonra, akşam saat 18.57'de Düzce ve Kaynaşlı'yı merkez alan 7,2 büyüklüğünde bir depremdir. Düzce Valiliği'nin verilerine göre depremde 845 kişi hayatını kaybetti, 2.678 kişi yaralandı ve binlerce kişi evsiz kaldı. Deprem, Düzce'nin kısa süre sonra Bolu'dan ayrılarak ayrı bir il olmasında belirleyici oldu.

Ne oldu?

Deprem 12 Kasım 1999 Cuma akşamı, yerel saatle 18.57'de meydana geldi ve yaklaşık 30 saniye sürdü. Kandilli Rasathanesi ve ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), büyüklüğü moment ölçeğinde 7,2 olarak hesapladı. Sarsıntı, Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun kuzey kolu üzerindeki yaklaşık 73 kilometrelik Düzce fayından kaynaklandı. Düzce Valiliği'nin aktardığı bilgilere göre bu fayın Efteni Gölü'ne kadar uzanan 30 kilometrelik batı kesimi 17 Ağustos depreminde kırılmıştı; 12 Kasım'da ise kalan 43 kilometrelik doğu kesimi kırıldı. Yerbilimciler bu nedenle Düzce depremini, Ağustos depreminin tetiklediği bir kırılma olarak değerlendirir.

Yüzey kırığı Gölyaka'nın batısından başlayıp Efteni Gölü'nün güneyinden geçerek Kaynaşlı'ya ve Bolu Dağı Tüneli'nin yakınına kadar izlendi. Kırık üzerinde yer yer dört metreyi aşan yanal yer değiştirme ölçüldü. Yıkım iki bölgede yoğunlaştı: fayın doğrudan geçtiği Gölyaka–Kaynaşlı hattındaki köy ve beldeler ile yumuşak zemin üzerine kurulu Düzce kent merkezi. Kaynaşlı'da ayakta sağlam bina neredeyse kalmadı. Düzce'de, Ağustos depreminde zaten hasar görmüş binaların bir kısmı bu ikinci sarsıntıda tamamen çöktü.

Kasım ayında olunduğu için birçok evde soba ve ısıtıcılar yanıyordu; Vikipedi'nin aktardığı değerlendirmelere göre özellikle Kaynaşlı'da yaşanan ölümlerin bir bölümü depremle çıkan yangınlar ve duman nedeniyle oldu. Düzce Üniversitesi'nin derlediği anlatımlara göre itfaiye binasının da yıkılması nedeniyle yangınlara çevre ilçelerden gelen ekipler müdahale edebildi; Düzce Devlet Hastanesi'nin eski bloğu da çöktüğü için yaralılara ilk müdahale bir süre hastane bahçesinde yapıldı. Gece boyunca askerî ve sivil ekipler arama kurtarma çalışması yürüttü; çok sayıda ülkeden kurtarma ekibi ve sahra hastanesi bölgeye geldi.

Kayıplar

Düzce Valiliği'ne göre 12 Kasım 1999 depreminde toplam 845 kişi yaşamını yitirdi ve 2.678 kişi yaralandı. Valilik, 17 Ağustos ve 12 Kasım depremlerinde Düzce'de toplam 1.115 kişinin hayatını kaybettiğini, 3.836 kişinin yaralandığını bildiriyor. Kaynaşlı'daki kayıp sayısı, 2019'daki anma töreninde Vali ve Kaynaşlı Belediye Başkanı tarafından 316 olarak açıklandı.

Kaynaklarda farklı rakamlar da yer alıyor: Anadolu Ajansı'nın yıl dönümü haberleri yalnızca Düzce için 710 ölü ve 2.679 yaralı derken, bazı ansiklopedik kaynaklar Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi'ne dayanarak 845 ölü ve 4.948 yaralı, kimi haberler ise Bolu'daki kayıplarla birlikte 894 ölü rakamını veriyor. Valiliğin verdiği bilgilere göre iki depremde Düzce'de 6.444 bina ağır hasar gördü ya da yıkıldı; binlerce konut ve iş yeri orta ve az hasarlı olarak kayda geçti.

Sonrası

İki depremin yıkımı, bölgenin idari yapısını da değiştirdi. Daha önce Bolu'ya bağlı bir ilçe olan Düzce, depremlerin ardından 1999 yılı sonunda il statüsü kazanarak Türkiye'nin 81. ili oldu.

İki depremin art arda yaşanması, bölgedeki zemin koşulları ve yapı stoku üzerine çok sayıda bilimsel çalışmanın konusu oldu. Bu çalışmalarda Düzce ovasındaki gevşek zeminlerin sarsıntıyı büyüttüğü ve Ağustos depreminde hasar alan binaların Kasım'da daha ağır yıkıldığı vurgulandı. 2022'de Gölyaka'da meydana gelen 5,9 büyüklüğündeki deprem, 1999'un yaşandığı bölgede deprem riskinin sürdüğünü yeniden gündeme getirdi.

Anma

Depremin yıl dönümü her yıl 12 Kasım'da Düzce ve Kaynaşlı'da anma törenleriyle karşılanıyor. Törenler genellikle Kaynaşlı Demokrasi Meydanı'nda ve mezarlıklarda düzenleniyor; valilik, belediyeler ve afet kurumlarının katıldığı programlarda Kur'an okunup dua ediliyor, hayatını kaybedenlerin yakınları mezarları ziyaret ediyor. 2019'daki 20. yıl anmasında Kaynaşlı Kaymakamlığı bahçesinde depremi anlatan bir sergi açıldı.