Kore Savaşı şehitleri: Türk Tugayı ve Kunuri Muharebesi

Olay hakkında

Kore Savaşı, 25 Haziran 1950'de Kuzey Kore ordusunun 38. paraleli geçerek Güney Kore'ye girmesiyle başladı ve 27 Temmuz 1953'te Panmunjom'da imzalanan ateşkesle sona erdi. Türkiye, Birleşmiş Milletler'in çağrısı üzerine Kore'ye bir tugay gönderdi. Türk Tugayı, savaş boyunca değişen birliklerle cephede kaldı ve Kunuri, Kumyangjang-ni ve Vegas gibi muharebelerde ağır kayıplar verdi. Akademik çalışmaların Genelkurmay yayınlarına dayanarak verdiği rakama göre savaşta 721 Türk askeri şehit oldu.

Türk Tugayı'nın Kore'ye gönderilmesi

Bakanlar Kurulu, Cumhurbaşkanı Celal Bayar başkanlığında 25 Temmuz 1950 akşamı toplandı ve Kore'ye 4.500 kişilik bir kuvvet gönderilmesine karar verdi. Karar, Meclis'e danışılmadan alındığı için iç siyasette eleştirildi. Kuruluşu sonradan genişletilen birliğin komutanlığına Tuğgeneral Tahsin Yazıcı getirildi. Birlikler eylül ortasında Ankara'dan trenle İskenderun'a taşındı; Haytoğlu'nun çalışmasına göre İskenderun'a 5.090 kişilik bir askeri güç ulaştı.

Tugay, Amerikan deniz nakliye gemileriyle 25-29 Eylül 1950 arasında İskenderun'dan ayrıldı. Süveyş Kanalı ve Hint Okyanusu üzerinden yapılan yolculuğun ardından ilk gemi 17 Ekim 1950'de Busan (Pusan) limanına girdi; diğer kafileler 19 ve 20 Ekim'de karaya çıktı. Tugay, ABD 8. Ordusu'na bağlı olarak cepheye sürüldü.

Başlıca muharebeler

Çin'in savaşa girmesiyle Kasım 1950'nin son haftasında BM kuvvetleri geniş bir geri çekilmeye zorlandı. Türk Tugayı, 26-29 Kasım 1950 arasında Wawon ve Kunuri çevresinde, Çin birliklerinin kuşatma girişimlerine karşı geri çekilen 8. Ordu'nun sağ kanadını korumaya çalıştı. Sinnim-ni köyü çevresinde tugayın bazı birlikleri kuşatıldı, bir kısmı süngü çarpışmalarıyla çemberi yararak çekildi. Bu muharebeler Türk kamuoyunda "Kunuri Zaferi" olarak anıldı ve tugayın Kore'deki en ağır kayıpları burada verildi.

25-27 Ocak 1951'de Kumyangjang-ni yakınlarında tugay, Çin birliklerinin tuttuğu tepelere süngü hücumlarıyla taarruz ederek hedeflerini ele geçirdi. Haytoğlu'nun aktardığına göre bu başarı üzerine Türk birliğine ABD Başkanlık Birlik Nişanı (Mümtaz Birlik Nişanı) verildi. Nisan 1951'deki Çin bahar taarruzunda tugay yine ağır çarpışmalara girdi; 22-23 Nisan gecesi yaşanan muharebelerde subay ve erlerden oluşan onlarca asker şehit oldu, bir kısmı esir düştü.

Savaşın son döneminde, Mayıs 1953'te Vegas adı verilen ileri karakollar çevresinde süren çarpışmalarda mevziler defalarca el değiştirdi. Haytoğlu'nun çalışmasına göre bu muharebelerde 151 Türk askeri şehit oldu ve tugaya ikinci kez Mümtaz Birlik Nişanı verildi. 27 Temmuz 1953 ateşkesinden sonra da Türkiye, Kore'ye 1960'a kadar her yıl değişen tugaylar göndermeyi sürdürdü.

Kayıplar

Genelkurmay Harp Tarihi yayınlarına dayanan akademik çalışmalara göre muharebelere katılan üç Türk tugayı 721 şehit, 2.147 yaralı, 234 esir ve 175 kayıp verdi. Kunuri muharebelerinde verilen kayıp Genelkurmay kaynaklarında 218 şehit, 455 yaralı ve 94 kayıp olarak geçer. Dışişleri Bakanlığı'na göre Kore'de şehit olan 462 Türk askeri, Busan'daki Birleşmiş Milletler Kore Anıtsal Mezarlığı'nda (UNMCK) yatmaktadır; Bakanlık Türkiye'yi savaşta en çok şehit veren üçüncü ülke olarak gösterir.

Toplam şehit sayısı kaynaklara göre değişir: bazı akademik çalışmalar ve Vikipedi 741 rakamını verir, Genelkurmay'ın şehit biyografileri yayınında 727 isim bulunduğu aktarılır; savaş dışı ölümler ve sonradan kaybolanların hesaba katılıp katılmaması bu farkı doğurur. Kuzey Kore topraklarında kalan şehitlerin naaşlarının önemli bölümüne bugüne kadar ulaşılamamıştır.

Sonrası

Türk Tugayı'nın Kore'deki varlığı, Türkiye'nin 1952'de NATO'ya katılmasını kolaylaştıran etkenlerden biri olarak değerlendirilir. Esir düşen Türk askerlerinin tamamı ateşkesten sonra yurda döndü. Savaş, Türkiye ile Güney Kore arasındaki ilişkilerde kalıcı bir dostluk söyleminin temelini oluşturdu; Dışişleri Bakanlığı da iki ülke ilişkilerini bu ortak geçmişe dayandırır.

Anma

Kore şehitleri her yıl 26-29 Kasım'daki Kunuri muharebelerinin yıl dönümünde ve 25 Haziran'da, savaşın başlangıç gününde anılır. Busan'daki BM Anıtsal Mezarlığı'nda bir Türk şehitliği ve anıt bulunur; Güney Kore'deki Yongin ve diğer muharebe bölgelerinde de Türk askerleri için dikilmiş anıtlar vardır. Türkiye'de birçok okul, cadde ve anıt Kore şehitlerinin adını taşır.