Soma maden faciasında hayatını kaybedenler

Olay hakkında

Soma maden faciası, 13 Mayıs 2014'te Manisa'nın Soma ilçesine bağlı Eynez mevkiinde, Soma Kömür İşletmeleri A.Ş.'nin işlettiği yeraltı kömür ocağında çıkan yangındır. Resmî açıklamalara göre 301 maden işçisi hayatını kaybetti. Facia, Türkiye'de en çok can kaybına yol açan maden kazası olarak kayda geçti; bu sıralamada daha önce 1992'deki Kozlu grizu patlaması bulunuyordu.

Ne oldu?

Yangın, vardiya değişiminin yapıldığı saatlerde, öğleden sonra 15.10 civarında ocak girişinin yaklaşık 400 metre altında başladı. Vikipedi'de derlenen haberlere göre o sırada ocakta 787 işçi bulunuyordu. Çıkışa yakın kesimlerdeki işçilerin bir bölümü dışarı çıkabildi; galerilerin hızla dumanla dolması nedeniyle daha derindeki işçilerin önemli bir kısmı yüzeye ulaşamadı.

Açıklanan ölü sayısı saatler içinde hızla yükseldi. AFAD gece saatlerinde 17 ölüm bildirdi; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız 14 Mayıs sabahı 166, aynı gün öğleden önce 205, 15 Mayıs akşamı ise 283 ölüm açıkladı. Bakan Yıldız, işçilerin büyük kısmının yangının oluşturduğu karbonmonoksit nedeniyle hayatını kaybettiğini söyledi. Soma Holding Yönetim Kurulu Başkanı Alp Gürkan 16 Mayıs'taki basın toplantısında, yangının trafo patlamasından değil kömürdeki kızışmadan kaynaklandığını tahmin ettiklerini öne sürdü.

Arama ve kurtarma çalışmaları yaklaşık dört gün sürdü. Ocakta kalan son iki işçinin cenazesi 17 Mayıs 2014 öğleden sonra çıkarıldı ve çalışmalar böylece tamamlandı.

Kayıplar

Bakan Taner Yıldız'ın 17 Mayıs 2014'teki açıklamasına göre faciada 301 işçi hayatını kaybetti, 485 işçi kurtarıldı. Anadolu Ajansı'nın sonraki haberlerinde kurtarılan işçi sayısı 486 olarak geçer. Dava dosyalarına yansıyan bilgilere göre ayrıca 162 işçi yaralandı. Bazı kaynaklar ilk günlerde farklı ölü ve kayıp sayıları aktarmış olsa da resmî toplam 301'dir.

Hayatını kaybedenlerin adları ve il ile ilçe bilgileri AFAD tarafından açıklandı. Bu listeye göre işçilerin 104'ü Manisa, 84'ü Balıkesir, 57'si İzmir ve 33'ü Kütahya ile kayıtlıydı; geri kalanlar Zonguldak, Çorum, Bartın ve başka illerdendi. En çok kayıp veren ilçeler Soma, İzmir'in Kınık ilçesi ile Balıkesir'in Savaştepe, İvrindi ve Dursunbey ilçeleri oldu.

Facianın ilk günlerinde ölenlerden birinin 15 yaşında olduğu iddiası gündeme geldi. Hürriyet Daily News'in aktardığına göre ailesi, oğullarının kimliğini göstererek 19 yaşında olduğunu açıkladı.

Soruşturma ve dava süreci

Şirket yöneticileri ve çalışanlarına yönelik ceza davası 13 Nisan 2015'te Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi'nde başladı. Mahkeme 11 Temmuz 2018'deki kararında 51 sanıktan 14'üne hapis cezası verdi, aralarında Soma Holding Yönetim Kurulu Başkanı Alp Gürkan'ın da bulunduğu 37 sanığı beraat ettirdi. Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Can Gürkan 15 yıl, şirketin genel müdürü ve işletme müdür yardımcısı 22 yıl 6'şar ay hapis cezası aldı.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 30 Eylül 2020'de dört sanığın olası kastla öldürmeden cezalandırılması gerektiğine hükmederek kararı bozdu. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı üzerine, heyeti değişen daire Ocak 2021'de bu kararından döndü; tutuklu üç sanık Şubat 2021'de tahliye edildi. Yeniden görülen davada Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi 16 Haziran 2021'de Can Gürkan'a bilinçli taksirle öldürmeden 20 yıl, iki sanığa 12 yıl 6'şar ay hapis cezası verdi. Yargıtay 12. Ceza Dairesi Nisan 2022'de bu kararı oy çokluğuyla onadı.

Kamu görevlileri hakkında soruşturma izni verilmemesiyle ilgili bireysel başvurularda Anayasa Mahkemesi 2020'de yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verdi. Soma Cumhuriyet Başsavcılığı 25 Aralık 2023'te 28 kamu görevlisi hakkında dava açıldığını duyurdu. Soma 2. Asliye Ceza Mahkemesi 29 Nisan 2025'te 10 sanığı beraat ettirdi, 18 sanığa görevi kötüye kullanmaktan 5 ay ile 6 ay 7 gün arasında hapis cezası verdi. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesi Mart 2026'da 16 sanık hakkındaki davanın zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar verdi ve madenci yakınlarının istinaf başvurularını reddetti. 11. Ceza Dairesi ise Haziran 2026'da bu ret kararını kaldırarak dosyayı yeniden incelenmek üzere geri gönderdi. Kamu görevlilerine ilişkin yargılama süreci devam ediyor.

Anma

Faciadan sonra Türkiye'de 13 Mayıs'tan itibaren üç günlük ulusal yas ilan edildi. CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu 20 Mayıs 2014'teki grup toplantısında konuşma yapmak yerine hayatını kaybeden 301 işçinin adını tek tek okudu. Facia her yıl 13 Mayıs'ta Soma'da ve ülkenin farklı yerlerinde düzenlenen törenlerle anılıyor; 2026'daki 12. yıl dönümü programı Soma Kaymakamlığı ile Soma Belediyesi iş birliğinde düzenlendi.