THY 981 Paris uçak kazası (1974): Ermenonville faciasında hayatını kaybedenler

Olay hakkında

Türk Hava Yolları'nın 981 sefer sayılı uçuşunu yapan McDonnell Douglas DC-10 tipi TC-JAV tescilli uçak, 3 Mart 1974 Pazar günü Paris-Orly Havalimanı'ndan Londra'ya kalktıktan kısa süre sonra Paris'in kuzeydoğusundaki Ermenonville Ormanı'na düştü. Fransız soruşturma komisyonunun raporuna göre uçaktaki 346 kişinin tamamı hayatını kaybetti. Kaza, o tarihe kadar havacılık tarihinin en çok can kaybına yol açan uçak kazası oldu ve Türk Hava Yolları tarihinin en ağır kazası olarak kaldı.

Ne oldu?

Sefer İstanbul Yeşilköy Havalimanı'ndan başladı ve uçak Paris-Orly'ye ara iniş yaptı. Ansiklopedik kaynaklara göre ilk etapta 167 yolcu bulunuyordu ve bunların 50'si Paris'te indi. O gün British European Airways çalışanlarının grevi nedeniyle Orly'de Londra'ya gitmek isteyen çok sayıda yolcu bekliyordu; bu yolcuların önemli bir kısmı son anda 981 sefer sayılı uçuşa aktarıldı ve kalkış gecikti. Aralarında Fransa-İngiltere ragbi maçını izleyip dönen taraftarlar ve gazeteciler de vardı.

Rapora göre uçak Greenwich saatiyle yaklaşık 11.30'da (Fransa saatiyle 12.30) Orly'den havalandı. Kuzeye dönüp tırmanışını sürdürürken, saat 11.40'tan hemen önce kokpit ses kaydında basınç kaybının sesi duyuldu ve ikinci pilotun gövdenin patladığını söylediği kaydedildi. Hava trafik kontrolörleri Türkçe konuşmaların karıştığı, basınç ve aşırı hız uyarılarının duyulduğu bir yayın aldı; radarda uçağın izi ikiye ayrıldı. Yaklaşık yetmiş saniye sonra uçak yüksek hızla ağaçlara çarptı ve Fontaine-Chaalis belediyesi sınırlarındaki Bosquet de Dammartin mevkiinde parçalandı.

Soruşturma, arka sol kargo kapısının uçuş sırasında açılıp koptuğunu ortaya koydu. Kargo bölümü ile yolcu kabini arasındaki ani basınç farkı kabin tabanının bir bölümünü çökertti; tabanın altından geçen kumanda kabloları zarar gördüğü için pilotlar kuyruk kumanda yüzeylerini ve iki numaralı motoru kontrol edemez hâle geldi. Kopan taban parçasıyla birlikte altı yolcu uçaktan dışarı savruldu; bunların cansız bedenleri kaza yerinin yaklaşık 15 kilometre güneyinde, Saint-Pathus yakınlarında bulundu.

Kayıplar

İngiltere Ulaştırma Bakanlığı Kaza Kırım İnceleme Birimi'nin yayımladığı İngilizce rapor çevirisine göre uçakta kaptan pilot dahil 12 mürettebat ile 334 yolcu vardı ve kazada 346 kişi öldü. Hayatta kalan olmadı. Ölenler arasında İngiliz, Fransız, Japon, Türk ve Amerikalı yolcular çoğunluktaydı. İngiliz Avam Kamarası'nda 14 Mart 1974'te yapılan açıklamada ölenlerin yaklaşık 200'ünün İngiliz uyruklu olduğu belirtildi. NTV'nin derlemesine göre ölenlerin 45'i Türk vatandaşıydı.

Bazı kaynaklar mürettebatı 11, yolcuları 335 kişi olarak verir; Türkçe kaynaklarda 13 mürettebat ve 333 yolcu rakamı da geçer. Kazanın hemen ardından yapılan ilk açıklamalarda ölü sayısı 345 olarak duyurulmuş, kesin rakam daha sonra 346 olarak belirlenmiştir. Ölenler arasında 1964 Tokyo Olimpiyatları'nda iki gümüş madalya kazanan İngiliz atlet John Cooper, İngiliz mühendislik sendikası AUEW'nin genel sekreteri Jim Conway ve Bury St Edmunds ragbi kulübünün 18 üyesi bulunuyordu.

Soruşturma ve sonrası

Fransız Ulaştırma Bakanlığı 4 Mart 1974'te bir soruşturma komisyonu kurdu; uçağın üreticisi Amerikan olduğu için ABD'li uzmanlar da çalışmalara katıldı. Ansiklopedik kaynakların aktardığına göre kargo kapısının kolu, mandallar tam yerine oturmadığı hâlde zorlanarak kapatılabiliyordu; kapıyı Türkçe ve İngilizce bilmeyen bir yer görevlisi kapatmıştı ve uyarı levhası yalnızca bu dillerdeydi. 1972'de American Airlines'ın 96 sefer sayılı DC-10 uçuşunda benzer bir kapı arızası yaşanmış, ardından kilit mekanizmasının güçlendirilmesi öngörülmüştü. Üreticinin belgelerinde bu değişikliğin TC-JAV'da yapıldığı yazmasına karşın destek plakasının takılmadığı anlaşıldı.

Kazadan sonra DC-10'ların kargo kapısı kilit sistemi yeniden tasarlandı. Kurbanların yakınları üretici McDonnell Douglas ve diğer taraflar aleyhine çok sayıda dava açtı; davalar, ansiklopedik kaynaklara göre yaklaşık 100 milyon dolarlık mahkeme dışı uzlaşmayla sonuçlandı. İngiltere'de, Varşova Sözleşmesi kapsamındaki tazminat sınırının yetersiz olduğu Avam Kamarası'nda dile getirildi.

Anma

Kazanın yıl dönümü olan 3 Mart'ta kurbanlar anılmaktadır. Ermenonville Ormanı'nda kaza yerinde kurbanlar için bir anıt bulunmaktadır. Bury St Edmunds Ragbi Kulübü, kaybettiği 18 üyesi için kazanın 50. yılında, Eylül 2024'te Ermenonville'den Bury St Edmunds'a yaklaşık 570 kilometrelik bir anma bisiklet turu düzenledi. İstanbul'daki Aşiyan Mezarlığı'nda kazada hayatını kaybeden hostes Rona Altınay'ın, yere dalan bir uçak biçimindeki mezar taşı da kazayı hatırlatan, dikkat çeken bir anıt olarak durmaktadır.